Akupunktur

 

Geleneksel Çin Tıbbında (GÇT), sağlık vücutta chi olarak isimlendirilen enerji dengesinin sonucu olarak görülmektedir. Bu enerji dengesi bozulduğunda sağlık bozulmakta ve hastalık oluşmaktadır. Vücudumuzda klasik 360 adet akupunktur noktasının üzerinde bulunduğu 12 adet çift ve 2 adet tek meridyen denilen enerji kanalları bulunmaktadır.

Akupunktur kelimesi, aku (iğne) punktur (batırma) kelimelerinin birleşmesinden, yani kuru iğne batırılması anlamına gelmektedir. Akupunktur noktalarına iğnelerin batırılması meridyenler boyunca akan chi (çi) enerji dengesini onararak sağlığı düzenler. GÇT’na göre pozitif De Chi cevabının alınması, uygun enerji kanalının başarılı şekilde bulunduğunun işareti olarak kabul edilir. De Chi bulunduktan sonra iğneler 20-40 dakika yerinde bırakılır. De Chi hissi akupunktur seansı boyunca aynı noktada birden fazla oluşabilir. Geleneksel akupunkturistler tarafından gittikçe artan bir uyum gösterilen yeni bir teknik olarak, elektroakupunktur (EA) kullanımı De Chi his- sini arttırmaya yardımcı olmaktadır.


 

Meridyenler

Uluslararası standartlarda akupunktur meridyenlerinin bir çok dilde isimlendirilmesi yapılmıştır. İngilizce olarak en geniş kabul gördüğü isimlendirmesi ve kısaltmaları aşağıda bulunmaktadır:

LU        = Lung Meridian (Akciğer Meridyeni)

LI,CO    =  Large  Intestine Meridian (Kalın Bağırsak Meridyeni)

ST        = Stomach Meridian (Mide Meridyeni)

SP        = Spleen Meridian (Dalak Meridyeni)

HT, HE   =  Heart Meridian (Kalp Meridyeni)

SI         = Small Intestine Meridian (İnce Bağırsak Meridyeni)

BL, UB  = Bladder Meridian (Mesane Meridyeni)

KI      = Kidney Meridian (Böbrek Meridyeni)

P, PC, HC  =  Pericardium, Heart Constrictor Meridian (Perikard Meridyeni)

TW, TH, SJ = Triple Warmer, Tri-Heater, Triple Burner, San Jiao meridian (Üçlü Isıtıcı Meridyeni)

GB = Gallbladder Meridian (Safra Kesesi Meridyeni)

LV, LI, LIV  =  Liver Meridian (Karaciğer Meridyeni)

CV, VC, Ren=  Conception Vessel Meridian (Alıcı Damar Meridyeni)

GV, VG, Du  =  Governing Vessel Meridian (Yöneten Damar Meridyeni)

Bazı eski kitaplarda karaciğer için LI ve kalın bağırsak için CO kısaltmaları kullanılmıştır.


 

Akupunkturun Klinik Etkileri: Metodolojik Düşünceler

Akupunkturu değerlendiren pek çok randomize klinik çalışma yetersiz metodolojik kalitede bulunmaktadır. Bu çalışmalardaki en büyük sorun, yeterli bir plasebo kontrolün bulunmayışıdır. Yaygın uygulanan kontrol işlemi olarak sham akupunkturu kullanılmaktadır. Buna göre, iğneler çalışmaya uygun olmayan meridyenlere veya meridyenlerin dışındaki alanlara batırılmaktadır. Sham akupunkturunda gerçek akupunktur grubunda uygulanandan daha yüzeyel iğnenin batırılması işlemi sıkça yapılmaktadır.1 Linde ve arkadaşları akupunkturu değerlendiren 37 randomize kontrollü çalışmanın meta-analizini yapmışlar. Bu analizde, sham ile plasebo akupunkturu (nonspesipik etki) ve sham ile gerçek akupunkturu (spesifik etki) karşılaştırmışlar. Sham akupunkturu plasebo akupunkturundan daha etkili, gerçek akupunkturun da sham akupunkturundan daha etkili olduğunu belirtmişlerdir. 2



Akupunkturun Analjezik Etkileri

İnsan ve hayvan çalışmalarına dayalı olarak akupunkturun analjezik etkilerini açıklamak için farklı hipotezler ileri sürülmüştür. Bu etkiler karmaşık ve büyük oranda hastaların beklentileri ile ilişkili nörokimyasal, fizyolojik ve psikolojik faktörlerin etkileşimi sonucudur.

Akupunktur analjezisinde endojen opioidlerin (encephalin, dynorphin, endorphin ve endomorphin) ve serotonin (5-HT) nin rolünü destekleyen kanıt bulunmaktadır. Mayer ve ark. ile Pomeranz ve ark. fare ve insanlarda endojen opioidlerinin rolünü destekleyen Akupunktur Analjezisinin Naloxone ile bloke edildiğini gösterdiler. 3,4

 

Akupunktur Analjezisinin (AA) Nöral Mekanizmaları


Adale (küçük çaplı sinirlerin uyarısı)

 
Medulla spinalis

Kimyasal trasmitterler (endorfin, serotonin, NA v.s. gibi monoaminler)

Orta beyin

Hipofiz ağrı iletisini blok (Bruce Pomeranz,1987)

 

Positron emisyon tomografi (PET) çalışmaları akupunktur uygulaması sonrasında beyinde mü reseptörlerinde opiodlerin bağlanmasındaki artışı göstermektedirler.5 Ayrıca, akupunktur tedavisi ile fMRI basal anterior beyin, limbik sistem ve affektif ve somatosensoryel fonkiyonlar ile ilişkili beynin diğer alanlarının aktivasyonu gösterilmiştir.6

Akupunktur analjezisinde etkili olan serebral nörotransmitterler olan Capicolaminas ve Cerotoninas’ın rolü araştırılmaktadır.Bu nörotransmitterlerin salınımı analjezik, adale gevşemesi, antienflamatuar, hafif anksiyolitik ve antidepresan etkiler oluşturabilmektedirler. Elektroakupunktur CXCL 10 ‘u enflamasyon yerinde oluşturmakta ve periferik opioid peptidler yolu ile oluşan antinosisepsiyonu uyarmaktadır.7

Beta endorfin gibi endojen opioid peptidler akupunkur analjezisi İle ilişkilidirler. Bunlar periferal enflamatuar alanda bulunan periferik sensoryel nöronlardaki gibi spinal kordda opioid reseptörleri aktive ederler. Opioid içeren lökositler enflame olmuş dokuya göç ederler ve endorfin, met-enka- falin ve dynorfin A gibi opioidleri salgılarlar.

Böylece periferik nosiseptif nöronlar üzerinde opioid reseptörlerini bağlayarak antinosisepsiyonu oluştururlar. 8

 

Dünya Sağlık Örgütü’nün 2003 Yılında Kabul Ettiği Akupunktur Uygulanabilecek Endikasyonlar

  • Bel ağrısı
  • Boyun ağrısı
  • Siyatalji
  • Tenisçi dirseği
  • Diz ağrısı
  • Omuz çevresi artiriti
  • Burkulma ve adale spazmı
  • Yüz ağrısı
  • TMJ ağrısı
  • Baş ağrısı
  • Diş ağrısı
  • Renal kolik
  • Akut ve kronik gastrit
  • Romatoid Artrit
  • Doğumu başlatma
  • Doğum esnasında geliş manevraları
  • Sabah hastalığı
  • Bulantı ve kusma
  • Postoperatif ağrı
  • İnme-felç
  • Esansiyel hipertansiyon
  • Primer hipotansiyon
  • Lökopeni
  • Radyasyon / kemoterapi reaksiyonları
  • Allerjik rinit
  • Yüksek ateş
  • Bilier kolik
  • Depresyon
  • Akut basiller dizanteri
  • Primer dismenore
  • Akut epigastralji
  • Peptik ülser
  • Ameliyat ve kemoterapi sonrası görülen bulantı ve kusmalarda
  • Diş ağrısında

Amerikan Sağlık Otoritesi Akupunktur Görüş Birliği (NIH Consensus) Geliştirme Programı Etkinliği tek başına büyük oranda kabul edilmiş.

 

Yardımcı tedavi veya kabul edilebilir bir alternatif tedavisi olarak:

  • Bağımlılık
  • Felç rehabilitasyonu
  • Baş ağrısı
  • Menstrual kramplar
  • Tenisçi dirseği
  • Fibromiyalji
  • Miyofasiyal ağrı
  • Osteoartrit
  • Bel ve sırt ağrısı
  • Karpal tünel sendromu
  • Astım

 

 

Klasik Akupunktur Meridyenleri ve Noktaları

 

Amerikan Sağlık Otoritesi (NIH) Akupunktur Sonuç Bildirgesi

Ancak yöntemin şeklinden kaynaklanan kontrol grubu oluşturmak, plasebo ve kör çalışma yapmakta bazı çekinceler bulunmaktadır. Bununla beraber akupunkturun diş ağrısı, postoperatif ve kemoterapi sonrası bulantı ve kusmanın bastırılmasında etkinliği kanıtlanmıştır. Karpal tünel sendromu, bel ağrısı, fibromiyalji ve miyofasial ağrı, tenisci dirseği, baş ağrısı, stroke rehabilitasyonu, ilaç bağımlılığında yararlı olduğuna dair çok güçlü kanıtlar bulunmaktadır. 9

 

Kanser Ağrısı

EA’un pankreas kanser ağrısı tedavisinde de etkili olduğu belirtilmektedir. Chen H. ve ark. hastaları 3 gün boyunca günde bir kez 30 dakika T8-T12 bi- lateral Jiaji (Ex-B2) noktalarına EA uygulamıştır. EA grubunda kontrol grubuna göre ağrı yoğunluğunda anlamlı bir azalma görmüştür (p<0.001). 10 , 11

Nonspesifik ileri evre kanserlerde konvensiyonel medikasyona karşı akupunkturun faydaları, kanser ile ilişkili kronik nöropatik ağrı için plaseboya karşı kulak akupunkturun faydaları, mide kanserinde tedavinin ilk 10 gününde konvansiyonel analjezi ve akupunktur arasında fark bulunmadığı belirtilmektedir. 12

 

Ameliyat Sonrası Ağrı Tedavisi

Akupunkturun postoperatif birinci günde ağrıyı ve opioid kullanımını azaltığı belirtilmektedir. Böylece, postoperatif ağrı tedavisinde adjuvan tedavi olarak akupunkturun kullanılması önerilmektedir.13

“Akupunktur Kanıt Projesi” Otorlerinden John Mc-Donald ve Stephen Janz tarafından 2017 yılında yayınlanan endikasyon listesi aşağıda bulunmaktadır:

 

Akupunkturda Kuvvetli Kanıtı Bulunan Uygulama Alanları

Allerjik Rinit

Baş ağrısı (gerilim tipi ve kronik)

Diz osteoartrozu

Ameliyat sonrası bulantı ve kusma

Kemoterapi sonucu oluşan bulantı ve kusma

Kronik bel ağrısı

Migren atağının önlenmesi

Ameliyat sonrası ağrı

 

Akupunkturda Kanıt Gücü Olan Uygulama Alanları

Akut bel ağrısı

Beyin cerrahisi anestezisi

Duygusal algılama eşiğini yükseltmek

Prostat iltihabı ve kronik kasık ağrısı

Akut inme

Depresyon (antidepresanlar ile birlikte)

Boyun ağrısı

Kalın bağırsak kanseri ameliyatı sonrası iyileşme

Günübirlik anestezi

Göz kuruluğu

Obezite

Huzursuz bacak sendromu

Anksiyete

Hipertansiyon (ilaçlar ile birlikte)

Menopoz dönemi ve sonrası uykusuzluk

Şizofreni (antipsikotik ilaçlar ile birlikte)

Aromatik baskılayıcılar ile ortaya çıkan eklem ağrıları

Uykusuzluk

Kalça ağrısı

Siyatik ağrısı

Erişkinlerde görülen astım

Irritable bağırsak sendromu

İnme sonrası uykusuzluk

Omuz sıkışma sendromu

(erken dönemde egzersiz ile birlikte)

Hamilelik döneminde bel ve kasık ağrıları

Doğum sancısı

Kanser ağrısı

Omuz ağrısı

İnme sonrası omuz ağrısı

Lateral dirsek ağrısı

Kanserle ilişkili tükenmişlik hissi

Sigara bıraktırma (yaklaşık 3 ay)

İnme sonrası adele sertliği

Menapoz dönemi sıcak basmaları

Kabızlık

İnme rehabilitasyonu

Travma sonrası stres bozukluğu

 



Moksa Tedavisi

Moksa (Moxa) tedavisi, dolaylı veya dolaysız yolla akupunktur noktalarının yanan kuru Artemisia vulgaris (mugwort) bitkisiyle uyarılmasıyla yapılan geleneksel Çin tıbbi tedavi metodlarından biridir. Moksa tedavisiyle, patolojik soğugu çözmek, meridyenleri ısıtmak, kollateralleri düzenlemek, kan dolaşımını uyarmak, obstruksiyonu uzaklaştırmak, yang’ı desteklemek, kan stazını çözmek, hastalıkları önlemek mümkündür. Moxa, artirit, gastrointestinal hastalıklar, jinekolojik problemler, ağrı gibi bir çok hastalığın tedavisinde kulanılabilir. Moksa uygulandığında cilt ısısı dışarda 130° C’ye, içerde ise 56° C ulaşır. Bu nedenle moxa ısı uyarısıyla gerçekleşen bir inflamatuar cevap olarak değerlendirilir. İnfamatuar cevap vasküler değişiklikleri uyarır. Moksa uygulanan cilt bölgesinde vazokonstrüksiyon, bu alanın çevresinde ise vazodilatasyon oluşur. Histamin ve substance P ciltteki vazodilatasyondan sorumludur. Moksa tedavisi sırasında salgılanan histamine ciltte vazodilatasyona yol açar. Artan permabilite sonucu mast hücresinde degranülasyon meydana gelir. Substance P ve galanin akupunktur ve moksa tedavisiyle açığa çıkan bir nörotransmitterdir. Bu nörotransmitterlerin, ağrı, spazm, anksiete ve depresyon gibi nörolojik hastalıklarda rol oynadığı bilinmektedir.

Prof. Dr. İlhan ÖZTEKİN

Yeditepe Üniversitesi Koşuyolu Hastanesi

Anestezi ve Reanimasyon Anabilim Dalı Algoloji Bölümü


 

KAYNAKLAR

  1. MA Urruela, ME Suarez-Almazor. Acupuncture in the Treatment of Rheumatic Curr Rheumatol Rep. 2012 Dec; 14(6): 589–597.
  2. Linde K, Niemann K, Schneider A, Meissner How large are the nonspecific effects of acupuncture? A meta-analysis of randomized controlled trials. BMC Med. 2010 Nov 23;8:75. doi: 10.1186/1741-7015-8-75.
  3. MacPherson H, Altman DG, Hammerschlag R et Revised STandards for Reporting Interventions in Clinical Trials of Acupuncture (STRICTA): extending the CONSORT statement. J Evid Based Med 2010;3:140–55.
  4. Moher D, Hopewell S, Schulz KF et al. CONSORT 2010 explanation and elaboration: updated guidelines for reporting parallel group randomised trials. Int J Surg 2012;10:28–55
  5. Higgins J, Green S, Cochrane Cochrane handbook for systematic reviews of interventions. Chichester, England: Wiley-Blackwell, 2008.
  6. Jung YP, Jung HK, Chiang SY et al. The clinical study of electroacupuncture treatment at Hua-Tuo-Jia-Ji-Xue on spondylolisthesis. J Korean Acupunct Moxibustion Soc 2008;25:221–32.
  7. Ying Wang, Rebekka Gehringer, Shaaban Mousa, Dagmar Hackel, Alexander Brack, and Heike L. Rittner . CXCL10 Controls Inflammatory Pain via Opioid Peptide-Containing Macrophages in Electroacupuncture. PLoS One. 2014; 9(4): e94696.
  8. Y Wang, R Gehringer, S Mousa, D Hackel, A Brack, H L. Rittner. CXCL10 Controls Inflammatory Pain via Opioid Peptide- Containing Macrophages in Electroacupuncture. PLoS One. 2014; 9 (4): e94696.
  9. NIH Consensus Acupuncture. JAMA 1998 Nov 4;280(17):1518-24
  10. Chen H, Liu TY, Kuai L, Zhu J, Wu CJ, Liu LM. Electroacupuncture treatment for pancreatic cancer pain: a randomized controlled trial. Pancreatology. 2013 Nov-Dec;13(6):594-7. doi: 1016/j.pan.2013.10.007. Epub 2013 Oct 23.
  11. Paley CA1, Johnson MI, Tashani OA, Bagnall AM. Acupuncture for cancer pain in adults. Cochrane Database Syst Rev. 2015 Oct 15; (10):CD007753. doi: 1002/14651858.CD007753.pub3.
  12. Paley CA1, Johnson MI, Tashani OA, Bagnall AM. Acupuncture for cancer pain in adults. Cochrane Database Syst Rev. 2015 Oct 15; (10):CD007753. doi: 1002/14651858.CD007753.pub3.
  13. Wu MS, Chen KH, Chen IF, Huang SK, Tzeng PC, Yeh ML, Lee FP, Lin JG, Chen C. The Efficacy of Acupuncture in Post- Operative Pain Management: A Systematic Review and Meta-Analysis.PLoS One. 2016 Mar 9;11(3):e0150367. doi: 10.1371/journal.pone.0150367. eCollection 2016.
Yayın Tarihi : 01/11/2019
/**/