Koronavirüs COVID 19 Pandemisi İlk Değil

İnsanlık tarihi boyunca dünyada bulaşıcı hastalıklar hep var olmuştur ve var olmaya da devam edecek. Yeni bir hastalığın tüm dünyayı bir salgınla etkilemesi pandem olarak tanımlanıyor. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ)'ne göre pandemi olabilmesi için gerekli kriterler, toplumda daha önce görülmemiş bir hastalığın ortaya çıkması, hastalığın etkeni olan patojenin insanlara bulaşarak tehlikeli bir hastalığa yol açması ve hastalık etkeni patojenin insanlar arasında kolayca ve devamlı olarak yayılması yani bulaşıcı olmasıdır. Bir hastalığın pandemi olarak ilan edilebilmesi için istikrarlı bir şekilde, dünyanın farklı noktalarında, kitleler üzerinde görülmeye başlaması gerekmektedir ve DSÖ tarafından ilan edilir.

İnsanlık tarihinin başlangıcında nüfus birbirinden bağımsız yani izole idi. Ancak insan hareketliliğinin giderek arttığı günümüzde bölgeler ve hatta kıtalararası iletişimde ve etkileşimde ciddi artışlar olduğu görülmektedir.

Daha büyük şehirler, daha egzotik ve yoğun ticaret yolları, küresel ulaşım ve iletişimin gelişmesi, farklı insan, hayvan ve ekosistem popülasyonları ile artan temas ile toplum daha uygar oldu ama olası pandemilerin de ortaya çıkması kaçınılmaz hale geldi.

İnsanlık tarihi boyunca farklı dönemlerde görülen, imparatorlukların yıkılmasına neden olan pandemiler, insanların bulundukları bölgeleri terk etmesi ile sonuçlandı.

Pandemi tarihine baktığımızda bugüne kadar insanlığı etkileyen 21 pandemi meydana geldiğini görmekteyiz. Çok sayıda insanın yaşam kaybıyla sonuçlanan ve dünyayı en çok etkileyen salgınlar arasında veba, kolera, grip, AIDS ve şimdi Koronavirüs COVID 19

Veba

Avrupa’da 1347-1351 yılları arasında büyük yıkıma yol açan etkeni Yersinia Pestis olan Kara Veba sonraki yıllarda da dünyada tarih boyunca pandemilere neden olmuştur. Avrupa’da 17. yüzyıl sonuna kadar her 25 yılda bir pandemi oluşturan bu hastalık dünya çapında milyonlarca kişinin ölümüne neden oldu.

Kolera

Hindistan çevresinde ortaya çıkan ilk kolera pandemisi 1817-1824 tarihleri arasında yasanmış, daha sonra Güneydoğu Asya, Ortadoğu, Doğu Afrika ve Akdeniz kıyılarına kadar yayılmıştı. Avrupa’da yüzbinlerce insanın ölümüne neden olan kolera pandemisinin dünyada toplam kaç kişinin ölümüne neden olduğu hala bilinmemekle birlikte, sadece Endonezya Semarang’da 11 gün içinde 1225 kişinin öldüğünü tahmin edilmektedir. 

Asya’daki hemen hemen her ülkeyi etkileyen salgının zarar verdiği ve öldürdüğü insan sayısı tam olarak bilinmemektedir.

Grip

1889 yılında Buhara, Kanada ve Grönland’da aynı anda görülen salgında bir milyondan fazla insan hayatını kaybettiği salgın Rus Gribi olarak bilinmektedir.

Daha sonra 1918-1920 yılları arasında H1N1virüsünün neden olduğu ve daha çok 18 ve 34 yaş arası insanları etkileyen İspanyol Gribi, 50 ile 100 milyon arasında insanın ölümü ile sonuçlandı.

Singapur’da 1956 yılında başlayan ve 1958 yılına kadar devam eden Asya Gribi sadece 116 bini Amerika Birleşik Devletleri’nde olmak üzere tüm dünyada toplam bir milyon kişinin hayatını kaybetmesine neden oldu.

Yine dünyada yaklaşık bir milyon insanın ölümüne neden olan Hong Kong Gribi, Asya ve Avrupa kıtalarında hastalığa neden oldu. 1968 yılında Hong Kong’da, birden fazla alt tipe sahip olan virüslerin bir araya gelerek orijinalinden farklı bir virüs ortaya çıkarmasıyla oluşan salgın 1969 yılına kadar devam etti.

AIDS

ABD’de 1981 yılında görülen ilk AIDS (Kazanılmış immune yetmezlik sendromu) olgusundan sonra bugün dünyada, DSÖ’nün 2018 yılsonu verilerine göre, dünyada 37,9 milyon HIV infekte kişi bulunmaktadır. DSÖ Haziran 2019 yılında 24,5 milyon kişinin antiretroviral tedaviye erişiminin olduğunu bildirmektedir.

Salgına neden olan bir hastalığın bulaşıcılığı izlenebilir ve her hasta kişinin ortalama olarak kaç duyarlı insanın enfekte edebileceği belirlenir (Figür 1). Bu sayı kızamıkta oldukça fazladır ve her bir hasta 16-18 kişiye hastalığı bulaştırabilir. Bu sayı bugün için COVID-19 için 2-4 kişidir. Bu nedenle bulaşın önlenebilmesi için karantina – sosyal mesafe uygulanmalıdır.

Günümüzde hastalıkların tanı ve tedavilerinde gelişmeler, iletişimdeki gelişmeler, pandemilerin yönetiminin küresel anlamda yapılmasını sağlayabilecektir. Ancak günümüz küresel dünyasında gelecekte karşılaşacağımız pandemik enfeksiyon hastalıkları insanlığın en önemli sorunları arasında olmaya devam edecek gibi görünmektedir.

Yayın Tarihi : 16/09/2020